GBW of waarom gezondheidspromotie een must is
Op het werk kunnen vele vormen van gezondheidsrisico's en ongezond gedrag voorkomen, bijvoorbeeld door het werken met schadelijke stoffen, door stress, roken en alcoholgebruik, ongezond eten en gebrek aan lichaamsbeweging. In vele bedrijven leidt dit tot onnodig veel ziekte en arbeidsuitval en ook tot een grote financiële schade. Tijd om aandacht te besteden aan de gezondheidsbevordering op het werk (GBW).
Waarom vanuit het bedrijf
De Luxembourg Declaration omschrijft gezondheidsbevordering op het werk als de gecombineerde inspanningen van werkgevers, werknemers en de samenleving om de gezondheid van mensen op het werk te bevorderen. Dit kan bereikt worden door het verbeteren van de arbeidsorganisatie en -omstandigheden, de participatie van alle betrokkenen en de persoonlijke ontwikkeling.
Er zijn meerdere redenen waarom bedrijven een belangrijke rol kunnen spelen voor de gezondheid van hun werknemers. Vooreerst is er de wettelijke verplichting. Elk bedrijf is verplicht om een welzijnsbeleid te voeren, gericht op de bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers (Wet Welzijn van 4 augustus 1996, BS 18 september 1996). De wetgeving bepaalt dat dit systematisch, stapsgewijs moet aangepakt worden.
Meer dan 60% van de actieve Vlaamse bevolking spendeert meer dan een derde van de actieve tijd op het werk. Het hoeft dan ook geen betoog dat werken de gezondheid beïnvloedt, zowel in positieve als in negatieve zin. Werk zorgt voor positieve energie en meer welbevinden. Anderzijds kunnen een onregelmatig werkritme, blootstelling aan schadelijke stoffen en fysieke of mentale overbelasting de gezondheid schaden.
Een blik op de cijfers leert ons dat het arbeidsverzuim t.o.v. de totale arbeidstijd (in de privé-sector) in België in 2002 6,42% bedroeg. Hiervan was de grootste brok toe te schrijven aan ziekte: 4,79%. Meestal gaat het om ziekte door gezondheidsproblemen. En deze laatste zijn in grote mate gelinkt met leefstijlfactoren zoals roken, onevenwichtige voeding, alcohol en drugs, gebrek aan lichaamsbeweging. In tweede instantie zijn er de arbeidsgebonden gezondheidsprobelemen: blootstelling aan fysieke risico’s, toenemende werkdruk en flexibele werkvormen. De arbeidsongevallen zijn de derde oorzaak van het verzuim. Tussen werk en gezondheid is er een wederzijdse beïnvloeding. Dat maakt dat er op beide vlakken inspanningen nodig zijn. Zowel van de betrokkenen zelf als van de werkomgeving.
Verder hebben mensen de laatste jaren meer aandacht gekregen voor hun gezondheid. Ze willen hun conditie (ook op latere leeftijd) in stand houden en doen nu meer aan beweging of sport dan voorheen. Er is een besef dat gezondheid een bron is van energie van iedere dag, ook gedurende de werkdag. Gezondheid draagt in belangrijke mate bij tot de levenskwaliteit. Het is geen doel op zich maar creëert mogelijkheden om zich te ontplooien, zowel op privé als op profesisoneel vlak. Men is bereid te werken aan gezondheid.
werken aan gezondheid = meer dan dubbele winst
1. met gezonde werknemers kan het bedrijf gemakkelijker de bedrijfsdoelen bereiken
2. de werknemers zullen tevredener zijn met positieve gevolgen voor de kwaliteit van hun werk, hun professionele en privé-leven
3. een gezond bedrijf en een bedrijf dat aan gezondheid werkt heeft een goed en personeelsvriendelijk imago en zal ongetwijfeld aan concurrentievermogen winnen
gezonde en tevreden werknemers zijn minder vaak ziek en dat zorgt voor minder kosten en meer efficiëntie
Het beleid
Het kwam al eerder aan bod: de wetgeving schrijft voor dat het preventiebeleid systematisch, stapsgewijs moet gebeuren. Verder zijn er nog enkele andere belangrijke kenmerken van een preventie- (meer concreet gezondheids-) beleid:
- een holitische visie op gezondheid: zowel aandacht voor gezondheid als welzijn is een middel om goed te functioneren op het werk en een middel tot zelfontplooiing;
- participatief en emancipatorisch: het uitgangspunt zijn de concrete problemen en behoeften van personeel en directie in verband met gezondeid en welzijn. Hierdoor zijn de projecten en acties beter afgestemd op de eigen situatie en de bedrijfscultuur;
- een geïntegreerde aanpak: een combinatie van verschillende gezondheidsitems verdient de voorkeur (roken, beweging, gezonde voeding,...);
- een multidisciplinaire aanpak: er moet steun en participatie zijn van verschillende functies in het bedrijf (HR, directie, preventieadviseur, comité, vakbond, werknemers,...);
- projectmatig werken.
Het risicobeheersingsysteem laat toe welzijn en gezondheid op een geïntegreerde manier aan te pakken. Elk bedrijf heeft immers een aanpak om risico’s te detecteren, te prioritiseren en te vermijden of beperken.
De aanpak
Prevent, het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie (VIG) en de Stichting tegen Kanker stelden een aantal stappenplannen samen die bedrijven de weg wijzen naar een goede aanpak en hen begeleiden bij de concrete uitvoering. Er is de algemene handleiding ‘Gezondheidsbevordering op het werk’ en er zijn specifieke stappenplannen over de aanpak van roken, over het opzetten van een bewegingsbeleid en beleid rond gezonde voeding. Het stappenplan is een wetenschappelijk onderbouwde stap-voor-stap benadering om prioriteiten te bepalen, gezondheid beleidsmatig aan te pakken, gezondheidsbevorderende activiteiten op te zetten en successen te meten en te rapporteren. Concreet worden de stappen ingevuld vanuit theorieën en modellen van gezondheidsbevordering.
Het uitwerken van de stappen vraagt kennis en vaardigheden op verschillende domeinen. Daarvoor werden een aantal ‘rollen’ gedefinieerd (zie tabel 1).
Europees netwerk
Op Europees vlak is een netwerk actief: het European Network for workplace health promotion. Het netwerk coördineert informatie-uitwisseling over deze problematiek en verspreidt voorbeelden van goede praktijken. Het netwerk wil vooral de bewustwording rond GBW bij beleidsmakers en beleidsbeïnvloeders vergroten. Eén van de methoden is het opsporen van voorbeelden van goede praktijken en het aantonen van de succesvolle factoren. Dergelijke voorbeelden leveren het bewijs enerzijds voor de haalbaarheid van de aanpak en anderzijds voor de duurzame resultaten. Prevent is het National Contact Office voor het netwerk. Meer info vindt u op www.enwhp.org