En hoe gaat het nog met u?
Elk jaar krijgt één Europeaan op de vier af te rekenen met psychische problemen. De gevolgen zijn velerlei: verlies aan levenskwaliteit, sociale uitsluiting, stigmatisering van wie psychologische of emotionele problemen heeft, en verliezen op economisch en sociaal vlak. Daarmee vormen psychische problemen een van de grootste uitdagingen voor de openbare gezondheidszorg. De Europese Commissie heeft opdracht gegeven tot het opstellen van een Eurobarometer voor mentaal welzijn in de 25 lidstaten.
De Eurobarometer
De Eurobarometer gaat volgende aspecten na: fysiek functioneren, opnemen van de sociale rol, fysieke pijn, algemene gezondheid, vitaliteit, sociaal functioneren, psychische en mentale gezondheid. De vragen hadden betrekking op een periode van vier weken voorafgaand aan het afnemen van de enquête. De vragenlijst werd afgenomen in de 25 lidstaten, in de toetredende en in de kandidaat-lidstaten.
Algemene fysieke en mentale gezondheid
Over het algemeen is de gezondheid van de Europeanen goed. Meer dan 70% van de Europeanen zegt dat hun gezondheid hen niet verhindert gemiddelde fysieke inspanningen te leveren, zoals het dragen van boodschappen of verschillende trappen opgaan.
Wat betreft het mentaal welzijn, heeft een beduidende meerderheid van de Europeanen positieve en evenwichtige gevoelens ervaren in de vier weken voorafgaand aan de test: 64% voelde zich vol levenslust de hele tijd of het merendeel van de tijd en 55% had veel energie. Dit zijn de gevoelens die gerelateerd zijn aan het aspect vitaliteit. Wat de mentale gezondheid betreft, voelde 65% zich gelukkig, 63% rustig en sereen.
Dit houdt evenwel in dat een aanzienlijk deel van de bevolking over niet veel energie beschikte en zich moe voelde, dit op zijn minst soms tijdens de bevraagde periode van vier weken.
Er is een link vast te stellen tussen de lichamelijke en geestelijke gezondheid. Wie geen psychologische hulp of behandeling gekregen heeft, zegt beduidend vaker dat de fysieke gezondheid geen hinderpaal vormt voor matige fysieke inspanningen. Deze personen hebben ook vaker positieve gevoelens ervaren tijdens de maand voorafgaand aan het interview.
Ook vanuit sociodemografisch oogpunt lijkt er een parallel te trekken tussen fysieke gezondheid en mentaal welzijn. Vrouwen, oudere personen, gepensioneerden en thuisblijvers (categorieën die tot op zekere hoogte overlappen) schatten hun fysieke gezondheid eerder beperkt in en vermelden ook negatieve gevoelens op het vlak van geestelijk welzijn. Dit sociodemografisch patroon is terug te vinden doorheen de resultaten van de enquête.
Problemen met werk en sociale activiteiten
De respondenten zijn van oordeel dat fysieke problemen vaker aan de basis liggen van lagere prestaties op het werk dan emotionele problemen. Toch blijkt er een sterke connectie te zijn tussen de staat van mentale gezondheid en de mate waarin fysieke en psychologische moeilijkheden problemen veroorzaken in het professionele of sociale leven
Meer dan de helft van de Europeanen beweert dat de staat van hun fysieke gezondheid nog nooit oorzaak geweest is van een lager aantal prestaties of van het minder goed uitvoeren van hun gewone activiteiten. 57% geeft aan dat pijn niet interfereert in hun leven. Mannen, jongeren, hoogopgeleiden, studenten en managers spreken zich vaker in deze zin uit dan hun tegenhangers.
Een hoog aantal respondenten meent dat, zeker in vergelijking met fysieke gezondheid, emotionele problemen nooit een oorzaak zijn geweest van het niet afwerken van de zaken die ze gepland hadden (61%) of deze minder goed te voltooien (64%). 12% zegt dat ze de arbeidstijd nooit ingekort hebben omwille van emotionele problemen, terwijl 6% hetzelfde zegt als het gaat over werkdagen overslaan. Bij 3 op 5 Europeanen zijn sociale activiteiten, bv. het bezoeken van vrienden of verwanten, nooit in het gedrang gekomen door emotionele problemen.
Toch beweren de personen die op zoek gegaan zijn naar psychologische hulp of naar een aangepaste behandeling, beduidend vaker dat ze problemen gehad hebben op het werk of in de sociale activiteiten als gevolg van fysieke of psychologische problemen.
Bovendien geven de personen die psychologische behandeling ontvangen hebben tijdens het laatste jaar, vaker aan niet de gewenste taken te hebben kunnen uitvoeren door emotionele problemen dan wie geen behandeling gekregen heeft. Hetzelfde geldt voor het minder goed uitvoeren van de gewone taken of het verminderen van de arbeidstijd.
Concluderend gesteld lijken mentale problemen enorme negatieve effecten te hebben op het arbeidsleven en sociale relaties.
Verzorging en behandeling
13% van de respondenten heeft psychologische hulp gezocht tijdens de laatste 12 maanden. 70% van de personen die een specialist hebben opgezocht voor psychologische hulp, heeft hierover overlegd met de huisarts. Voor 46% van de respondenten was het de huisarts zelf die voor de behandeling gezorgd heeft, 18% ging bij een psychiater of een psycholoog.
Slechts een minderheid van de totale EU-bevolking heeft voor de behandeling van psychologische of emotionele problemen medicijnen (7%) of psychotherapie (3%) gekregen of werd hiervoor opgenomen in een ziekenhuis (1%). Van de groep die psychologische hulp gezocht heeft, heeft 41% medicijnen genomen, 23% heeft psychotherapie ontvangen en 9% werd opgenomen in het hospitaal.
Als een EU-burger zich slecht voelt, zal hij in de eerste plaats aankloppen bij een familielid (53%) of een deskundige (50%). Ongeveer een vierde zoekt steun bij een vriend (22%).
Beschikbaarheid van de informatie
55% van de EU-burgers vindt dat het makkelijk is informatie te vinden over psychologische of emotionele gezondheidsproblemen, en hoe ermee om te gaan. Dit geldt voor alle lidstaten en sociodemografische groepen.
Toch is een aanzienlijk deel van oordeel dat informatie vinden over psychologische problemen, een moeilijke zaak is. 17% van de bevraagden laat de vraag open, wat erop kan wijzen dat zij nog nooit een poging hebben ondernomen om informatie te vinden over kwesties die te maken hebben met mentale gezondheid.
Opvallend is dat de personen die het meest nood hebben aan informatie, met name zij die hulp gezocht hebben, het moeilijker vinden om aan informatie te geraken, dan wie niet onmiddellijk nood heeft aan psychologische begeleiding.
Perceptie van mensen met psychologische problemen
Over het algemeen lijken de Europeanen redelijk tolerant te staan tegenover hun medeburgers die psychologische of emotionele problemen hebben. De meerderheid (63%) vindt evenwel dat deze personen onvoorspelbaar zijn. Meer dan een derde (37%) vindt dat mensen met psychologische problemen een gevaar zijn voor anderen. 21% denkt dat dergelijke problemen niet te genezen zijn en slecht 14% meent dat wie het psychologisch moeilijk heeft, dit enkel aan zichzelf te danken heeft.
Wie zelf ooit met psychologische problemen geconfronteerd werd, is geneigd meer empathie aan de dag te leggen voor wie nu in hetzelfde schuitje zit.
Tabel: Cijfers uit de Eurobarometer over de Belgische burger
